Rok Kolberga w Polsce – nowoczesne świętowanie na tradycyjną nutę

Wydarzenia artystyczne

Spektakl zamykający obchody Roku Kolberga 2014 - fot. Marta Ankiersztejn © Instytut Muzyki i TańcaMuzyka była niewątpliwym priorytetem w pracy zbieraczej i badawczej Oskara Kolberga. Sam uczony był przecież kompozytorem, niedocenionym jednak za życia, ale i po śmierci również. Chyba niesłusznie, bo skrawki twórczości, które po nim pozostały są dobitnym dowodem jego talentu i wszechstronności artystycznej, które z oczywistych dziś powodów nie mogły się rozwinąć. Wydarzenia artystyczne podjęte w ramach roku jubileuszowego to przede wszystkim koncerty i spektakle muzyczne. W każdym z nich w sposób szczególny obecna była muzyka tradycyjna oraz taniec. Koncert inaugurujący zatytułowany Od Kujawiaka do Krzesanego i spektakl muzyczny Orszak weselny/Żałobny rapsod wieńczący obchody 200. rocznicy urodzin Oskara Kolberga pokazały, jak różnorodne formy inspiracji daje współczesnej polskiej scenie muzycznej tradycja. Żywioł wiejskości i byt salonowy nie muszą oznaczać przeciwległych biegunów, czego dowodem okazały się wspólne występy muzyków tradycyjnych, folkowych, jazzowych, klasycznych na jednej scenie Filharmonii Narodowej w Warszawie oraz integracja różnych środowisk przez wspólny taniec i muzykowanie „na tematy polskie” podczas Nocy Tańca. Jak zaznaczono w Raporcie o stanie tradycyjnej kultury muzycznej, „muzyka ludowa jako muzyka tradycyjna staje się znaczącą częścią kultury współczesnej kolejny raz zmieniając kontekst i odbiorcę” oraz  „przestaje być wstydem, a wkracza na pozycję zdecydowanie elitarną; w niektórych przypadkach traktowana jest na równi z muzyką klasyczną (profesjonalną)” (Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej, red. W. Grozdew-Kołacińska, R. Mazur-Hanaj, Warszawa: IMiT 2014).

W Roku Kolberga odbyło się ok. 134 koncertów dedykowanych jego osobie. Niektóre z nich odnosiły się bezpośrednio do twórczości ludowej zebranej przez niego w tomach Ludu…  –  były to zarówno rekonstrukcje i tradycyjne wykonania pieśni i tańców z DWOK („nowe czytanie Kolberga”), jak też opracowania melodii zebranych przez Kolberga w różnych współcześnie praktykowanych stylach i gatunkach muzycznych oraz prezentacje utworów kompozytora opartych na motywach ludowych.

Odnotować trzeba także rejestrację fonograficzną i wydawnictwa płytowe z mało znanymi nie tylko szerszej publiczności, ale też środowisku muzycznemu, kompozycjami Oskara Kolberga – Pieśni na głos z fortepianem w wykonaniu Iwony Kowalkowskiej (sopran), Wojciecha Maciejowskiego (tenor) oraz Andrzeja Tatarskiego (fortepian) oraz Kolberg – kompozytor, dwupłytowy album z utworami fortepianowymi i pieśniami solowymi w wykonaniu: Anny Radziejewskiej (mezzosopran), Mariusza Rutkowskiego (fortepian), Dariusza Stachury (tenor) i Tadeusza Szlenkiera (tenor). Są to w większości wykonania premierowe.

Do najważniejszych wydarzeń roku jubileuszowego należały z pewnością wystawienia skomponowanych przez Oskara Kolberga operKról Pasterzy do libretta Teofila Lenartowicza w Operze Karkowskiej oraz Scena w karczmie czyli powrót Janka na deskach Teatru Polskiego w Poznaniu. Inscenizacja Sceny w karczmie była przedstawieniem premierowym i w dużej mierze opierała się na rekonstrukcji partytury orkiestrowej, dokonanej przez Macieja Prochaskę na podstawie zachowanych szkiców orkiestracji oraz wyciągu fortepianowego.      

Ciekawym wydarzeniem było także skomponowanie i przygotowanie przez Wejherowskie Centrum Kultury przedstawienia operowego Rebeka, inspirowanego twórczością Kolberga i nawiązującego do podobnych inicjatyw regionalnych podejmowanych przez kompozytorów w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym.           

 

Ochrona i popularyzacja

Wielokrotnie podkreślana już była przez znawców tematu ranga i zasób zbiorów „rzeczy ludowych” Oskara Kolberga. Spuścizna dokumentacyjna tego wybitnego prekursora nauk o kulturze ludowej i tradycyjnej wciąż podlega opracowywaniu i jest priorytetem edytorskim Instytutu im. Oskara Kolberga w Poznaniu. Jednym z głównych zadań Roku Kolberga była ochrona spuścizny naukowej oraz muzycznej XIX-wiecznego badacza i kompozytora. Kolbergowi, w jego pracy dokumentacyjno-wydawniczej, przyświecała idea nie tylko zachowania i udokumentowania tradycyjnej kultury w jak najpełniejszym jej wyrazie i kontekście, ale także idea szerokiego jej upowszechniania. Dlatego też pierwsze zbiory pieśni ludowych wydał Kolberg w opracowaniu fortepianowym i z przeznaczeniem do muzykowania domowego. Były to Pieśni ludu polskiego wydane po raz pierwszy w 1875 roku. Późniejsze wydania Ludu… odznaczały się także wielką dbałością nie tylko o stronę merytoryczną, ale także o stronę wizualną publikacji. Kolberg zabiegał o atrakcyjność wydawnictw pozyskując do współpracy ilustracyjnej najwybitniejszych ówczesnych rysowników (między innymi: Wojciecha Gersona, Antoniego Kolberga, Karola Marconiego, Tadeusza Konopkę, Bogumiła Hoffa, Walerego Eliasza czy Tadeusza Rybkowskiego). Swoje działanie argumentował następująco:

„Oczywiście, że dzieło takie, im więcej będzie ilustrowane rycinami i nutami muzycznymi, tym prawdziwszy i ponętniejszy da obraz wszystkiego, co stanowi cechę zewnętrzną i poniekąd wewnętrzną ludu, zwłaszcza tego, co w słowach samych nader słabo dałoby się określić (Oskar Kolberg, 1965, Korespondencja, cz. 1 (1837-1876), Dzieła Wszystkie, t. 64, Wrocław, Poznań: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, s. 231).

Przewodnik Śladami Oskara KolbergaDziałania w roku jubileuszowym, finansowane z budżetu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego umożliwiły szeroko zakrojone inicjatywy nie tylko na gruncie ochrony źródeł, głównie w postaci digitalizacji źródeł rękopiśmiennych Oskara Kolberga, ale także w zakresie popularyzacji i udostępnienia w atrakcyjnej i nowoczesnej cyfrowej formie wiedzy na temat osoby i życia uczonego oraz jego dzieła, a także bogatych informacji dotyczących szeroko pojętej kultury tradycyjnej. Powstały nowe platformy medialne w postaci stron internetowych (między innymi: www.oskarkolberg.pl, www.instrumenty.edu.pl, www.tance.edu.pl, www.akademiakolberga.pl), a także nowe odsłony stron już istniejących (www.muzykatradycyjna.pl, www.strojeludowe.net) oraz aplikacja na smartfony Przewodnik śladami Oskara Kolberga przygotowany we współpracy NIFC, IMIT i IOK (album został wydany przez MWR i IMiT). Wydano liczne publikacje o charakterze popularno-naukowym (między innymi biografię Oskara Kolberga autorstwa Agaty Skrukwy oraz bogato ilustrowany fotografiami archiwalnymi album przygotowany przez Katarzynę Markiewicz), a także naukowym – w postaci czasopism tematycznych („Musicology Today”, vol 11/2014; „Polski Rocznik Muzykologiczny”, LUD, T. XCVIII/2014, „Muzyka” nr 3/2014). Pełny spis wydawnictw – także w postaci albumów CD i DVD oraz indeksów, katalogów i raportów opublikowano we wspomnianym powyżej raporcie – Rok Oskara Kolberga 2014. Położono duży nacisk na dostępność informacji i materiałów w Internecie, jako medium najbardziej rozwiniętym i najczęściej oraz najintensywniej w obecnych czasach wykorzystywanym, dającym także najwięcej możliwości technicznych.    

Dużą rolę, choć o zasięgu wciąż jednak elitarnym, odegrały media publiczne – przede wszystkim Program 2 Polskiego Radia i dziennikarze skupieni wokół Radiowego Centrum Kultury Ludowej oraz TVP Kultura. Cykle audycji radiowych, jak również koncerty i festiwale dedykowane zarówno Oskarowi Kolbergowi, jak i muzyce tradycyjnej, a także nią inspirowanej przygotowano we współpracy z najwybitniejszymi przedstawicielami nauki polskiej oraz artystami działającymi w obszarze szeroko pojętej muzycznej kultury tradycyjnej. Powstała także seria, ciekawych z punktu widzenia szerszego odbiorcy, filmów dokumentalnych poświęconych spotkaniom znanych muzyków (Krzesimir Dębski, Zbigniew Wodecki, Stanisław Sojka, Anna Maria Jopek, Tymon Tymański, Czesław Mozil, Gaba Kulka, Mela Koteluk, Misia Furtak) z muzyką tradycyjną wsi polskiej i jej wybitnymi przedstawicielami (zespół Bandysionki, Stanisław Głaz, Stanisława Galica-Górkiewicz i Krzysztof Trebunia-Tutka, Teresa Mirga, Maria Siwiec, Zbigniew Butryn, Albina Kuraś, zespół Jarzębina).

 
Pokaż cały
 
 
 
 
powrót

Ten serwis wykorzystuje pliki cookies

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij