Rok Kolberga w Polsce – nowoczesne świętowanie na tradycyjną nutę

Wręczenia Nagród im. Oskara Kolberga i Medali Gloria Artis - fot. Bartłomiej Sawka Cinefoto © Instytut Muzyki i TańcaWarto też wspomnieć o wydarzeniu, które odbywa się rokrocznie od 1974 roku, o Nagrodzie im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej” przyznawanej za „dokonania twórcze, artystyczne, naukowe oraz za działalność wspierającą tradycyjną kulturę regionalną”, a które jest także ważną formą popularyzacji kultury ludowej i tradycyjnej, a w szczególności osób dla wspierania tej kultury zasłużonych. Istotna rolę w organizacji tego wydarzenia odgrywa Muzeum Oskara Kolberga w Przysusze (Oddział Muzeum Wsi Radomskiej), miejscu urodzenia swego Patrona.

Wydaje się, iż najskuteczniejsza siła popularyzacji muzyki (kultury) tradycyjnej tkwi jednak w obecności różnorakich jej form w przestrzeniach publicznych i możliwości bezpośredniego w nich uczestnictwa. Począwszy od tak nobilitujących miejsc jak Pałac Prezydencki, Studio Koncertowe Polskiego Radia, przez sceny filharmonii, teatrów, klubów muzycznych i domów kultury, aż po przestrzeń miejską, uliczną. Od kilku lat tradycyjna muzyka wsi intensyfikuje swoją obecność w mieście. Może trochę na wzór niegdysiejszych „zabaw ludowych”, rozsławiających warszawskie Bielany, wpisuje się dziś w krajobraz imprez kulturalnych stolicy i innych większych lub mniejszych ośrodków miejskich. Obecna jest także w rewitalizowanej lub przywracanej z pamięci, a tym samym kontynuowanej starej formie w środowiskach wiejskich. Najbardziej żywiołową i jednocześnie najmocniej integrującą formą tej obecności jest wspólny taniec, a zaraz po nim śpiew. Rok Kolberga obfitował w takie wydarzenia – muzykę wiejskich skrzypków, basistów i bębniarzy, tradycyjne głosy śpiewaczek i śpiewaków ludowych oraz wtórującej im młodzieży, rekrutującej się najczęściej z uczniów wiejskich mistrzów muzyki i tańca oraz sympatyków i uczestników ruchu folkowego w Polsce, można było usłyszeć i zobaczyć podczas kilku Nocy Tańca, towarzyszących choćby koncertowi inaugurującemu obchody Roku Kolberga, czy też Festiwalowi „Wszystkie Mazurki Świata” w Warszawie. Regularnie odbywające się „pograjki” i „potańce” skupiają co raz więcej uczestników zaciekawionych starymi, spontanicznymi formami polskich tradycji muzycznych i tanecznych. Niesłabnącym zainteresowaniem cieszą się także warsztaty śpiewu i gry na instrumentach ludowych, odbywające się między innymi w ramach programów strategicznych Instytutu Muzyki i Tańca – „Szkoła Mistrzów Tradycji” oraz „Akademia Kolberga” i – będący jej częścią – „Mały Kolberg” – inicjatyw wynikających ze współpracy stowarzyszeń i fundacji skupionych wokół Forum Muzyki Tradycyjnej z państwowymi instytucjami kultury i samorządami terytorialnymi.          

 

Edukacja

Podjęte w Roku Kolberga działania związane z edukacją formalną i nieformalną miały zdecydowanie mniejszy zasięg i intensywność niż projekty artystyczne i naukowo-badawcze – chociaż niejednokrotnie były z nimi merytorycznie i organizacyjnie powiązane. Programy wspierające edukację i przekaz w obszarze kultury tradycyjnej to w Polsce wciąż temat do podjęcia. Inicjatywy środowisk i organizacji pozarządowych podejmowane w obszarze kultury, a zwłaszcza muzyki ludowej i tradycyjnej, okazują się jak dotąd dużo trwalszą, przekonującą i skuteczniejszą aktywnością niż odgórne plany oświatowe, które ostatecznie i tak opierają się na współdziałaniu z innymi niż szkoły instytucjami (muzea, skanseny, gminne i miejskie ośrodki kultury) i stowarzyszeniami. Porzucenie w 2009 roku idei międzyprzedmiotowej ścieżki „Edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie”, której treści programowe wykorzystywane w dydaktyce bazowały głównie na materiałach Kolbergowskich, znacznie ograniczyło możliwości prowadzenia zajęć nieobligatoryjnych, obejmujących wiedzę na temat kultury i tradycji regionalnej, w tym tradycji ludowej. Kryzys ten wpłynął jednak korzystnie, jak się wydaje, na rozwój animacji kulturalno-oświatowych i edukacji nieformalnej prowadzonej przez organizacje pozarządowe.

Jednym z istotnych zadań priorytetowych w Roku Kolberga była realizacja wspomnianego wyżej programu edukacyjnego „Mały Kolberg”, podjęta przez Fundację Rozwoju Dzieci im. J.A. Komeńskiego, prowadzonego w ścisłej współpracy ze środowiskami i animatorami lokalnymi w siedmiu regionach Polski. Celem rozbudowanych i wieloaspektowych zajęć warsztatowych, obejmujących zabawy, taniec, śpiew i inne formy muzyczne skierowane do dzieci, jak również ogólne podstawy metodyczne skierowane do osób z dziećmi pracujących, było przekazywanie szeroko rozumianych kompetencji kulturowych opartych na tradycyjnych formach. Pomysłodawcy i twórcy „Małego Kolberga” tak określili ideę programu: „powstał po to, by kształcić postawę uważności na korzenie, tradycję, przekazy dziadków i babć już u najmłodszych dzieci”.

Warto nadmienić, iż wyjątkowo bogatą ofertę edukacyjną w zakresie ludowych tradycji regionalnych i przekazu kompetencji kulturowych, zwłaszcza jeśli chodzi o muzykę i taniec, mają organizacje i środowiska Polski południowej. Problem rewitalizacji i przypominania tradycji dotyczy tych regionów w niepomiernie mniejszym zakresie niż ma to miejsce na obszarach Polski nizinnej, a w szczególności jej północno-zachodnich regionach. Fakt ten wynika oczywiście z uwarunkowań historycznych i społeczno-politycznych.

W małym stopniu niestety zaangażowały się w obchody Roku Kolberga szkoły muzyczne, nawet te, którym Oskar Kolberg patronuje. Przeprowadzono kilka konkursów wiedzy o Oskarze Kolbergu, koncertów poświęconych inspiracjom ludowością w muzyce klasycznej i jednorazowych spotkań warsztatowych, nieobejmujących jednak realnej nauki muzyki i tańca tradycyjnego w trybie przynajmniej kilkutygodniowym. Warto jednak odnotować kilka dobrych przykładów inicjatyw przeprowadzonych we współpracy ze szkołami muzycznymi – w Radomiu („Kompozytorski Konkurs Kontrolowany” na kompozycje inspirowane muzyką ludową), Stalowej Woli (Konkurs Wiedzy o Oskarze Kolbergu, wpisany obecnie do stałego kalendarium konkursów Centrum Edukacji Artystycznej), Opolu („Kolbergiada – Miesiąc Oskara Kolberga w Opolu” i „Śpiewki i piosenki. Pieśni ludowe w tradycji i inspiracji”) i Czasławiu (cykl wydarzeń edukacyjnych i artystycznych, zwieńczonych nadaniem imienia Oskara Kolberga placówce artystycznej).    

W Roku Kolbergowskim opublikowano nie tylko wydawnictwa służące upowszechnianiu wiedzy, ale także te o przeznaczeniu praktycznym i dydaktycznym. Warto w tym miejscu wspomnieć o publikacjach i stronach internetowych, będących doskonałym źródłem gotowych scenariuszy lekcji, pomysłów edukacyjnych i informacji o materiałach, jakie w dydaktyce związanej z kulturą ludową i tradycyjną można wykorzystać. Należą do nich między innymi: Muzyka ludowa w edukacji małego dziecka autorstwa Dominiki Lenskiej, materiały audiowizualne z Elementarza Tradycji, czy też dostępny on-line Niezbędnik Małego Kolberga - http://www.akademiakolberga.pl.  

 
Pokaż cały
 
 
 
 
powrót

Ten serwis wykorzystuje pliki cookies

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij