Rok Kolberga w Polsce – nowoczesne świętowanie na tradycyjną nutę

 Projekty naukowo-badawcze

Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej (2014)Jak powiedział o Kolbergu Józef Burszta: „w wyniku całego pracowitego żywota stworzył sam źródłowe podstawy kilku nauk” (Chłopskie źródła kultury, Warszawa 1985, s. 207). Dzisiaj przedstawiciele tych nauk w dużej mierze spłacają dług wdzięczności wobec XIX-wiecznego uczonego i badacza. Nauki o kulturze ludowej i tradycyjnej są w Polsce w rozkwicie – bo folkloryści, etnolodzy, antropolodzy, etnomuzykolodzy mają wciąż co dokumentować, badać, opisywać, upowszechniać. Projekty naukowo-badawcze podjęte w ramach zarówno zadań priorytetowych jak i innych działań w Roku Kolberga pokazały, że na tym polu dzieje się bardzo wiele, że możliwa jest interdyscyplinarna współpraca placówek naukowych i kulturalnych, że potrzebne jest współdziałanie praktyków i teoretyków – szczególnie w dziedzinie edukacji, ale także dokumentacji, rekonstrukcji, popularyzacji. Rok Kolberga ponowił pytanie o stan aktualny kultury ludowej i tradycyjnej – powstał między innymi, wspomniany powyżej, obszerny Raport o stanie tradycyjnej kultury muzycznej oraz Raport o muzeach etnograficznych w Polsce. Rok Kolberga pobudził także refleksję na temat recepcji dzieła Kolbergowskiego i jego (fundamentalnego) znaczenia dla folklorystyki, antropologii i etnomuzykologii współczesnej w Polsce i Europie, a także dał impuls do pytań o drogi dzisiejszej metodologii w badaniach nad folklorem i kulturą tradycyjną. Odbyło się w Roku Kolbergowskim kilka ważnych konferencji międzynarodowych tej problematyce poświęconych – między innymi w Warszawie i Poznaniu.

Wydano w Roku Kolberga szereg publikacji – od monografii po  prace zbiorowe i czasopisma (m.in. pokonferencyjne), które z powodzeniem mogą stanowić przegląd najważniejszych i najbardziej aktualnych kierunków w rozwoju dyscyplin zogniskowanych wokół tematu kultury ludowej i tradycyjnej oraz folkloru. Ogólne tendencje charakteryzujące projekty naukowe realizowane w Roku Kolberga, często z perspektywą kontynuacji, to:

  • redefiniowanie pojęć i terminów takich jak: folklor, kultura ludowa, kultura tradycyjna, dziedzictwo, spuścizna;
  • interdyscyplinarność, zaangażowanie społeczne nauki – działania dokumentacyjno-badawcze w terenie połączone z edukacją nieformalną wśród społeczności lokalnej, mające dać impuls do aktywności na rzecz własnej kultury, pobudzić przekaz tradycji in situ;
  • metody humanistyki cyfrowej oraz mapowanie zjawisk kultury;
  • opis i analiza zjawisk kulturowych z perspektywy własnego doświadczenia, przesunięcie punktu ciężkości z tego co zbiorowe na to co indywidualne;
  • archiwizacja i digitalizacja oraz związana z tym problematyka badawcza;
  • ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego w aspekcie teoretycznym i praktycznym.

Uruchomiono w Roku Kolberga szereg przestrzeni cyfrowych ułatwiających badaczom dostęp do najważniejszych z perspektywy badań nad folklorem i kulturą tradycyjną oraz unikatowych źródeł, będących zarówno spuścizną naukową i dokumentacyjną Oskara Kolberga, jak i jego następców. Elektroniczny indeks utworów muzycznych przygotowany w kooperacji Instytutu Sztuki PAN i Instytutu im. Oskara Kolberga, Katalog polskich utworów muzycznych inspirowanych folklorem opracowany przez Aleksandrę Bilińską, czy też Cyfrowe Archiwum im. J. Burszty powstałe w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM to ogromne ułatwienie w pracy badawczej i naukowej.

 

Co dalej?

Wielkim sukcesem Roku Kolberga była niewątpliwie wielokierunkowość działań i podjęcie przez głównego organizatora obchodów wyzwania kontynuacji najważniejszych inicjatyw. Wielość zrealizowanych z powodzeniem projektów i liczba ich odbiorców jasno pokazała, że potrzeba zwrócenia się ku własnym korzeniom, ku własnym tradycjom jest w społeczeństwie polskim silna. W szczególny sposób potrzeba ta ujawnia się dziś na gruncie kultury i rozrywki muzycznej, ale nie tylko – jakże częste są obecnie odwołania do wzorców ludowych np. w dizajnie i modzie, którymi polska szczyci się na arenie międzynarodowej. Po wielu latach zachwycania się obcymi kulturami wydaje się, iż przyszedł czas na świadomy, pozbawiony „chłopomanii” i tendencji propagandowych – bo odczuwany bardzo indywidualnie, wspólnotowo, a przede wszystkim w wolności – zwrot ku temu, co swoje.

Potencjał wykorzystany tak energicznie i wielowymiarowo w Roku Kolbergowskim skłonił koordynatora obchodów Andrzeja Kosowskiego do podjęcia decyzji o powstaniu przy Instytucie Muzyki i Tańca Pracowni Muzyki Tradycyjnej. Idea powołania oficjalnie funkcjonującej jednostki, ukierunkowanej na prowadzenie stałych działań na rzecz zachowania, przekazu i kontynuacji w obszarze tradycyjnej kultury muzycznej w Polsce, dojrzewała wcześniej w środowisku Forum Muzyki Tradycyjnej, a głównymi jej orędownikami byli Jan Bernad i Janusz Prusinowski. Nie bez znaczenia w zintensyfikowaniu i powodzeniu działań  wokół tematu ochrony, dokumentacji, ożywienia i kontynuacji tradycji są też, prowadzone w Polsce od 2011 roku prace wdrażające coraz widoczniej idee Konwencji o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO (http://niematerialne.nid.pl). Założenia programowe nowopowstałej Pracowni Muzyki Tradycyjnej są w znacznej mierze oparte na postulatach wypracowanych i wyartykułowanych przez szerokie środowisko animatorów, badaczy, artystów, pedagogów, urzędników państwowych – osób w różny sposób zaangażowanych w kwestię kultury tradycyjnej, podczas podsumowującej obchody roku jubileuszowego radziejowickiej konferencji Rok Kolberga – i co dalej?.

Powracając do stwierdzenia prof. Omilanowskiej o „dobrym czasie” na podjęcie od nowa, w szerszym i bardziej zorganizowanym wymiarze, działań na rzecz upowszechniania wartości tradycyjnej kultury w Polsce, należy mieć nadzieję, iż działania te zdołają dotrzeć do jak najszerszej zbiorowości społecznej i przerodzą się w spontanicznie odczuwaną potrzebę identyfikowania się z tym, co przekazali nam nasi przodkowie – zarówno w tym obszarze, który zwykliśmy nazywać „małą ojczyną”, jak i w sensie ogólnonarodowego dobra.

Weronika Grozdew-Kołacińska (IS PAN, PMT IMiT)
2015-02-16

 
Pokaż cały
 
 
 
 
powrót

Ten serwis wykorzystuje pliki cookies

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij