Polska muzyka teatralna 2016

W polskim teatrze status i znaczenie muzyki komponowanej zdaje się wzrastać z roku na rok. W porównaniu z rokiem 2015, w którym liczba spektakli z muzyką stworzoną przez kompozytorów stanowiła blisko połowę wszystkich premier teatralnych danego miesiąca, rok 2016 wydaje się pod tym względem jeszcze bardziej płodny.

Z analizy zestawienia premierowych przedstawień (dane z portalu E-teatr.pl prowadzonego przez Dział Dokumentacji Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego) wynika, że spektakle z muzyką komponowaną stanowiły tym razem zdecydowaną większość. Należy zauważyć jednak, że o ile znacząco spadła liczba produkcji teatralnych bez muzyki, o tyle wciąż bardzo popularną praktyką jest opracowywanie bądź ponowne aranżowanie istniejących już utworów muzycznych oraz wykorzystywanie ich w spektaklu na prawach cytatu.

Teatralne premiery roku 2016 odsłaniają bardzo szeroki zakres sposobów funkcjonowania muzyki w polskim teatrze współczesnym. Dotyczy to zarówno muzyki nagranej i odtwarzanej w trakcie przedstawienia (pochodzącej z tzw. offu), jak również muzyki wykonywanej na żywo (przez zespół muzyczny bądź aktorów). Kolejną znamienną cechą jest oryginalność i kreatywność polskich kompozytorów w zakresie aranżowania przestrzeni dźwiękowej przedstawienia. W wielu przypadkach muzyka pochodząca ze sceny staje się wynikiem działania interaktywnych instalacji muzycznych bądź elektronicznych systemów przetwarzających dźwięki. Warto zauważyć, że muzyka – poza tym, że służy kreowaniu scenicznego świata – coraz częściej pojawia się również jako temat przedstawienia.

Regularną współpracę reżyserów z kompozytorami odnotować można zarówno na gruncie teatru dramatycznego, jak i teatru lalkowego, offowego i ruchowego. Podobnie jak w ubiegłych latach dużym powodzeniem cieszy się praca w stałych tandemach twórczych: reżyser i kompozytor. Najbardziej wyraziste duety roku 2016 stworzyli: Igor Gorzkowski i Piotr Tabakiernik, Małgorzata Warsicka i Karol Nepelski, Magda Miklasz i Anna Stela, Wojciecha Faruga i Joanna Halszka Sokołowska, Radosław Rychcik oraz Michał i Piotr Lisowie, Marcin Liber i Filip Kaniecki, Michał Walczak oraz Wiktor Stokowski i Michał Górczyński, Krzysztof Garbaczewski i Jan Duszyński, Adam Sajnuk i Michał Lamża, Paweł Szkotak i Krzysztof Nowikow, Michał Borczuch i Bartosz Dziadosz, Anna Augustynowicz i Jacek Wierzchowski, Janusz Ryl-Krystianowski i Robert Łuczak, Anna Smolar i Natalia Fiedorczuk.

Muzykę teatralną minionego sezonu cechuje gatunkowa i formalna różnorodność. W kompozycjach dla sceny powstałych w roku 2016 odnajdziemy nawiązania do różnych stylów muzycznych, technik wykonawczych oraz rozmaitych sposobów projektowania przestrzeni dźwiękowej.

Muzyka jako temat spektaklu

Pośród teatralnych premier 2016 roku odnotować można znaczącą liczbę przedstawień, w których muzyka funkcjonuje nie tylko jako środek wyrazu, ale i temat spektaklu. Najpełniejszym bodaj przykładem takiego dzieła teatralnego jest Soundwork Wojtka Blecharza, zrealizowany z aktorami TR Warszawa – spektakl, w którym kompozytor jest nie tylko autorem muzyki, ale także reżyserem. Głównym bohaterem Soundwork jest dźwięk – aktorzy opowiadają o nim przez pryzmat wybranych zagadnień muzyki współczesnej. Ich działania opierają się na improwizacji, komponowaniu, samodzielnym konstruowaniu instrumentów i poszukiwaniu muzyczności w przedmiotach codziennego użytku. Podobna koncepcja leży u podstaw widowiska Park-Opera (Teatr Powszechny w Warszawie) tego samego kompozytora. Tym razem jednak jakości dźwiękowych poszukuje się przede wszystkim w środowisku naturalnym – to park i jego brzmienie stają się właściwą treścią eksperymentalnego spektaklu, rozpisanego na aktorów, orkiestrę, solistów, przyrodę i publiczność.

Kreatywność Wojtka Blecharza znalazła swój wyraz również w warstwie dźwiękowej nagrodzonego i wyróżnionego przez krytyków spektaklu Schubert. Romantyczna kompozycja na dwunastu wykonawców i kwartet smyczkowy w reżyserii Magdy Szpecht (Teatr Dramatyczny w Wałbrzychu). Punktem wyjścia dla budowania dramaturgii przedstawienia jest tu utwór Franza Schuberta (kwartet Śmierć i dziewczyna) oraz dopisane do niego kompozycje Blecharza. To wykonywana na żywo muzyka staje się właściwym tematem spektaklu oraz pretekstem dla wszystkich działań aktorskich – jej intensywna obecność zachęca do wyrażania indywidualnych aktorskich wrażeń i emocji. Podobnie jak Soundwork i Opera-Park, spektakl Magdy Szpecht nawiązuje do tradycji muzycznej awangardy, zwracając uwagę nie tylko na akustyczny, ale przede wszystkim przedstawieniowy wymiar muzyki.

Interesującą propozycję spektaklu, w którym muzyka staje się czymś więcej aniżeli tworzywem teatralnym, przygotowała Katarzyna Kalwat. Jej Holzwege (TR Warszawa) to opowieść o życiu i twórczości jednego z prekursorów minimalizmu w muzyce, Tomasza Sikorskiego. Biografia kompozytora zlewa się tu z jego muzyką – zarówno tą odtwarzaną z głośników (Samotność dźwięków), jak i tą, którą na żywo wykonuje zaangażowany do projektu Zygmunt Krauze (Widok z okna oglądany w roztargnieniu oraz Hymnos).

Ostatnią wreszcie teatralną opowieścią o muzyce, która w sposób szczególny przykuła w minionym roku uwagę widzów i krytyki, jest spektakl Wieloryb w reżyserii Evy Rysovej (Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie). W roli głównej oglądamy zmagającego się ze skutkami afazji Krzysztofa Globisza. Zarówno jego mowa, jak i cała przestrzeń przedstawienia podlegają umuzycznieniu. Widzowie słuchają spektaklu z użyciem słuchawek bezprzewodowych – dzięki temu każdy zastosowany efekt dźwiękowy, szum, odgłos kroków czy niewielki szelest może zostać uchwycony przez odbiorcę. Wieloryb opowiada o terapeutycznej mocy dźwięku i śpiewu. Za bogatą fonosferę spektaklu odpowiada rodzeństwo: Zuzanna i Antonis Skolias.

 
Pokaż cały
 
 
 
 
powrót

Ten serwis wykorzystuje pliki cookies

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij